Sương sớm vẫn còn phủ trắng những triền núi Đam Rông, khi tiếng nước từ các con suối đầu nguồn hòa cùng âm thanh đều đặn của máy bơm, máy sục khí vang lên khắp những trang trại nuôi cá tầm. Dưới làn nước trong veo, hàng vạn con cá tầm lặng lẽ bơi theo dòng chảy nhân tạo, sinh trưởng trong môi trường có nhiệt độ luôn duy trì từ 16 đến 20 độ C. Ít ai biết rằng, phía sau những dòng nước lạnh ấy còn có một "dòng chảy" khác chưa bao giờ được phép ngừng lại. Đó là dòng điện.

Nếu nguồn nước đầu nguồn là điều kiện thiên nhiên ban tặng thì điện chính là yếu tố quyết định để những trang trại cá tầm vận hành liên tục. Từ hệ thống bơm nước, sục khí, xử lý môi trường, cho ăn tự động đến các thiết bị giám sát chất lượng nước đều phụ thuộc vào nguồn điện ổn định. Chỉ một sự cố mất điện kéo dài cũng có thể khiến cả hệ thống ngừng hoạt động, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của đàn cá và gây thiệt hại lớn cho người nuôi. Đó là lý do những người làm nghề thường nói vui rằng, nghề nuôi cá tầm được nuôi lớn bởi hai dòng chảy: dòng nước lạnh của đại ngàn và dòng điện không ngừng nghỉ.

Khởi nguồn từ những dòng suối lạnh

Đam Rông là một trong số ít địa phương của Lâm Đồng còn giữ được hệ sinh thái rừng đầu nguồn với nguồn nước trong lành, nhiệt độ thấp và lưu lượng ổn định quanh năm. Chính điều kiện tự nhiên hiếm có ấy đã tạo nên lợi thế để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh – một ngành sản xuất vốn chỉ thích hợp ở các quốc gia ôn đới.

Hơn hai mươi năm trước, khi nghề nuôi cá tầm còn là khái niệm xa lạ ở Việt Nam, ông Nguyễn Trọng Cử, một Việt kiều Đức, đã dành nhiều thời gian khảo sát khắp các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên trước khi quyết định chọn Đam Rông để khởi nghiệp. Từ vài bể nuôi thử nghiệm ban đầu, đến nay trang trại của ông đã phát triển thành một trong những cơ sở sản xuất cá nước lạnh quy mô lớn của Lâm Đồng với gần 40 bể nuôi hiện đại, vừa sản xuất cá giống vừa nuôi thương phẩm. Mỗi năm, trang trại cung cấp khoảng 150 tấn cá tầm ra thị trường cùng số lượng lớn cá giống cho nhiều địa phương trong cả nước. Điều khiến ông tự hào không chỉ là quy mô sản xuất ngày càng mở rộng mà còn là việc từng bước làm chủ công nghệ, hướng đến sản xuất trứng cá tầm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Ông Nguyễn Trọng Cử chia sẻ "Muốn nuôi cá tầm thành công phải hội tụ nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất vẫn là nguồn nước và nguồn điện. Nếu nước là môi trường sống thì điện chính là 'trái tim' vận hành toàn bộ trang trại. Máy bơm, hệ thống tạo ôxy, tuần hoàn nước đều hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày. Chỉ cần mất điện trong thời gian dài, thiệt hại sẽ rất lớn”.

Không riêng doanh nghiệp của ông Cử, nhiều hộ dân tại Đam Rông cũng mạnh dạn đầu tư phát triển nghề nuôi cá nước lạnh. Dọc các con suối đầu nguồn, những dãy bể nuôi bằng bê tông được xây dựng ngày càng bài bản. Hệ thống cấp nước tự động, bể lắng, bể lọc, xử lý nước và các thiết bị điều khiển thông minh được đầu tư đồng bộ, từng bước đưa nghề nuôi cá tầm chuyển sang mô hình sản xuất công nghệ cao. Ông Trần Quân, chủ một trang trại nuôi cá tầm tại Đam Rông, cho biết mỗi ngày hàng chục máy bơm và thiết bị sục khí hoạt động liên tục để duy trì môi trường sống cho đàn cá. "Có những hôm mưa lớn, cả đêm chúng tôi vẫn thấp thỏm theo dõi điện. Nhưng điều khiến chúng tôi yên tâm là khi có sự cố, anh em điện lực luôn có mặt rất nhanh. Nguồn điện ổn định giúp người nuôi mạnh dạn đầu tư mở rộng sản xuất".

Tại khu vực Langbiang, nơi nhiều trang trại cá nước lạnh phát triển gắn với du lịch sinh thái, bà Hoàng Ái Diễm, chủ cơ sở nuôi cá tầm Hoàng Huy, cho biết “Điện ổn định đã tạo điều kiện để trang trại đầu tư hệ thống cho ăn tự động, giám sát nhiệt độ và chất lượng nước bằng thiết bị cảm biế, nông nghệ hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi có nguồn điện tin cậy. Có điện ổn định, chúng tôi giảm được chi phí nhân công, kiểm soát tốt dịch bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm”.

Khác với nhiều loại hình sản xuất nông nghiệp khác, nghề nuôi cá tầm gần như không có "khoảng nghỉ". Ban ngày hay ban đêm, mùa khô hay mùa mưa, hệ thống bơm nước và tạo ôxy đều phải hoạt động liên tục. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với ngành Điện trong việc bảo đảm nguồn điện an toàn, ổn định và liên tục. Những tuyến đường dây cấp điện cho các vùng nuôi cá tầm phần lớn đi qua địa hình đồi núi, rừng tự nhiên và nhiều khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn, gió mạnh. Mỗi mùa mưa đến, cán bộ, công nhân Điện lực lại tăng cường kiểm tra hành lang tuyến, xử lý cây có nguy cơ ngã đổ, kiểm tra thiết bị và sẵn sàng ứng trực để khắc phục sự cố trong thời gian ngắn nhất.

Ông Võ Văn Cường, Trưởng Điện lực Đam Rông cho biết “Đơn vị luôn xác định các trang trại nuôi cá nước lạnh là nhóm khách hàng đặc thù, cần được bảo đảm độ tin cậy cung cấp điện ở mức cao. Chỉ cần hệ thống bơm nước và sục khí dừng hoạt động trong thời gian dài là nguy cơ thiệt hại đối với người nuôi rất lớn. Vì vậy, Điện lực Đam Rông thường xuyên kiểm tra lưới điện, phát quang hành lang tuyến, rà soát các vị trí xung yếu, đồng thời bố trí lực lượng ứng trực 24/24 giờ trong mùa mưa bão để xử lý nhanh các tình huống phát sinh, bảo đảm dòng điện luôn thông suốt phục vụ sản xuất”. Theo ông Cường, cùng với việc đầu tư nâng cấp lưới điện, đơn vị còn thường xuyên hướng dẫn khách hàng kiểm tra hệ thống điện sau công tơ, sử dụng thiết bị đúng kỹ thuật và chủ động các phương án dự phòng nhằm bảo đảm an toàn trong quá trình vận hành.

Khu vực Langbiang, nơi nghề nuôi cá nước lạnh đang phát triển nhanh, Điện lực Langbiang cũng đang từng bước đầu tư hoàn thiện hạ tầng điện, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất của người dân. Ông Phan Văn Trai, Trưởng Điện lực Langbiang, chia sẻ “Chúng tôi luôn xác định cung cấp điện không chỉ để phục vụ sinh hoạt mà còn phải đồng hành với phát triển kinh tế địa phương. Khi người dân đầu tư hàng tỷ đồng vào các trang trại nuôi cá tầm, trách nhiệm của ngành Điện càng lớn hơn. Chúng tôi chủ động khảo sát phụ tải, nâng công suất khi cần thiết, thường xuyên kiểm tra chất lượng điện áp và xử lý kịp thời các bất thường trên lưới điện để khách hàng yên tâm sản xuất.

Đằng sau những con số về độ tin cậy cung cấp điện là sự lặng lẽ của những người thợ điện ngày đêm băng rừng, vượt suối, kiểm tra từng khoảng cột, từng sứ cách điện, từng đoạn dây dẫn giữa đại ngàn. Công việc của họ ít khi được nhắc đến, nhưng lại là mắt xích không thể thiếu để duy trì hoạt động của những trang trại cá nước lạnh.

Khi điện mở đường cho một ngành kinh tế đặc hữu

Sau hơn hai thập niên phát triển, nghề nuôi cá nước lạnh đã trở thành một ngành kinh tế đặc trưng của Lâm Đồng. Hiện toàn tỉnh có 25 trang trại thuộc doanh nghiệp và hợp tác xã cùng 39 cơ sở hộ dân quy mô nhỏ. Nhiều trang trại sở hữu từ 20 đến 80 bể nuôi trên diện tích từ 1 đến 2 ha, sản lượng đạt khoảng 150 tấn cá thương phẩm mỗi năm. Sản lượng cá nước lạnh toàn tỉnh hiện đạt khoảng 2.300 - 2.500 tấn mỗi năm, tạo giá trị sản xuất khoảng 450 tỷ đồng. Riêng cá tầm chiếm gần 50% tổng sản lượng của cả nước, đưa Lâm Đồng trở thành một trong hai trung tâm sản xuất cá nước lạnh lớn nhất Việt Nam.

Không chỉ mở rộng quy mô, các doanh nghiệp còn đầu tư mạnh vào công nghệ bán tuần hoàn, công nghệ "sông trong ao", hệ thống xử lý nước bằng vi sinh và nghiên cứu sản xuất giống chất lượng cao. Những giải pháp này giúp tiết kiệm nguồn nước, giảm chi phí sản xuất, nâng cao tỷ lệ sống của cá và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu. Đằng sau sự phát triển ấy là sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, trong đó có hạ tầng điện. Bởi dù công nghệ có hiện đại đến đâu, mọi quy trình tự động hóa vẫn chỉ vận hành khi có nguồn điện ổn định.

Trong hành trình xây dựng thương hiệu cá tầm Lâm Đồng, người ta dễ nhìn thấy những bể nuôi hiện đại, những dòng suối trong xanh hay những lứa cá đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Nhưng phía sau thành công ấy còn có những người thợ điện lặng lẽ giữ cho dòng điện không ngừng chảy. Dòng điện ấy đang góp phần giữ gìn một ngành kinh tế đặc hữu của địa phương, tạo sinh kế cho người dân, thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao và mở ra cơ hội để cá tầm Lâm Đồng từng bước chinh phục những thị trường khó tính trên thế giới./.