Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Với Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), đây không chỉ là một văn bản mới cần nghiên cứu để cập nhật quy định nội bộ, mà còn là dấu mốc cho thấy chuyển đổi số đã bước sang giai đoạn đòi hỏi chiều sâu hơn: dữ liệu phải được quản trị chặt hơn, hệ thống số phải an toàn hơn, còn đầu tư công nghệ phải gắn rõ hơn với yêu cầu vận hành và hiệu quả lâu dài.

 Điểm đáng chú ý là Luật không chỉ tác động đến công nghệ theo nghĩa hẹp. Vấn đề được đặt ra là quản trị tổng thể môi trường số của mỗi tổ chức, từ hạ tầng số, hệ thống số, nền tảng số đến dữ liệu số và quy trình số. Với ngành điện, nơi dữ liệu được tạo ra liên tục từ hệ thống đo đếm, SCADA, nhật ký vận hành, quản lý tài sản, sự cố kỹ thuật và tương tác với khách hàng, tác động này càng rõ.

Trong vài năm gần đây, chuyển đổi số tại EVNSPC đã hiện diện ở nhiều mảng, từ điều hành vận hành, chăm sóc khách hàng đến quản lý kỹ thuật, đầu tư xây dựng và giám sát hiện trường. Điều đó cho thấy EVNSPC không thiếu công cụ số. Nhưng khi Luật bắt đầu có hiệu lực, câu hỏi không còn là hệ thống có đáp ứng nghiệp vụ hay không, mà là dữ liệu đang được quản trị ra sao, ai chịu trách nhiệm, mức độ bảo vệ thế nào và khả năng liên thông đến đâu.

Áp lực lớn nhất nhiều khả năng sẽ nằm ở khu vực vận hành kỹ thuật. Khác với nhiều lĩnh vực khác, chuyển đổi số trong EVNSPC không dừng ở hành chính hay dịch vụ khách hàng mà đã gắn trực tiếp với lưới điện, trạm điện, trung tâm điều khiển và các nền tảng giám sát hiện trường. Vì vậy, an toàn hệ thống số không thể tiếp tục được hiểu đơn thuần là việc của bộ phận công nghệ thông tin. Một lỗ hổng trong môi trường số, nếu nằm ở khu vực trọng yếu, có thể tác động trực tiếp đến khả năng giám sát, điều hành và phản ứng kỹ thuật.

Cùng với đó, dữ liệu không còn chỉ là đầu vào phục vụ công việc hằng ngày. Trong bối cảnh mới, dữ liệu gắn với trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm bảo vệ và trách nhiệm tổ chức khai thác đúng quy định. Điều này buộc EVNSPC phải rà soát lại một cách thực chất: đâu là dữ liệu cốt lõi, đâu là dữ liệu trọng yếu liên quan đến vận hành và khách hàng, dữ liệu đang được lưu trữ ra sao, và những khoảng trống nào còn tồn tại trong chuẩn hóa, phân quyền, tích hợp và kiểm soát truy cập.

Ở phía khách hàng, chuẩn mới cũng đã rõ hơn. Các cổng dịch vụ điện tử, ứng dụng chăm sóc khách hàng, thanh toán trực tuyến và tiếp nhận yêu cầu dịch vụ nhiều năm qua đã tạo ra thay đổi rõ nét. Tuy nhiên, từ sau ngày 1/7/2026, bài toán sẽ không dừng ở mức độ tiện ích. Chất lượng dịch vụ số sẽ được nhìn cùng với mức độ bảo vệ dữ liệu, tính liên tục của hệ thống, khả năng phản ứng khi xảy ra sự cố và mức độ minh bạch trong xử lý thông tin người dùng.

Một điểm khác cần được nhìn sớm là hợp đồng với đối tác công nghệ. Trên thực tế, nhiều hệ thống số được xây dựng, tích hợp, vận hành hoặc hỗ trợ bởi đơn vị bên ngoài. Khi pháp luật bắt đầu quy định chặt hơn về dữ liệu, bảo mật, sao lưu, phục hồi và xử lý sự cố, các hợp đồng công nghệ đã ký từ trước có thể bộc lộ khoảng trống về trách nhiệm và cơ chế xử lý khi phát sinh rủi ro. Với EVNSPC, rà soát nhóm hợp đồng này không còn là việc phụ trợ mà là một phần của quản trị rủi ro hệ thống.

Ở chiều ngược lại, Luật cũng tạo thêm cơ sở cho đầu tư số. Những hạng mục như hạ tầng dữ liệu, tích hợp nền tảng, giám sát an toàn hay công cụ điều hành tổng hợp trước đây đôi khi khó chứng minh hết tính cấp thiết nếu chỉ nhìn như một khoản đầu tư công nghệ đơn lẻ. Nay, khi yêu cầu về dữ liệu, an toàn hệ thống và nền tảng số đã được luật hóa, các dự án này có thêm căn cứ để được xem xét đầy đủ hơn về tính cần thiết và giá trị lâu dài.

Vấn đề đặt ra cho EVNSPC vì thế không phải là có thêm bao nhiêu phần mềm, mà là có siết lại được các lớp nền của chuyển đổi số hay không. Danh mục hệ thống trọng yếu, dữ liệu cốt lõi, chuẩn chia sẻ dữ liệu, mức độ an toàn của các nền tảng gắn với vận hành lưới điện và trách nhiệm trong các hợp đồng công nghệ cần được rà soát ngay từ bây giờ

Luật Chuyển đổi số 2025 không chỉ là sức ép tuân thủ. Với EVNSPC, đây còn là phép thử về năng lực quản trị trong môi trường số. Đi nhanh là cần thiết, nhưng đi sâu mới quyết định chất lượng vận hành, độ an toàn của hệ thống và độ bền của đầu tư số trong giai đoạn tới./.