Một vài năm trước, khi nhắc đến ngành điện, người ta thường nghĩ đến những đường dây, trạm biến áp hay những người thợ áo cam ngày đêm giữ dòng điện thông suốt. Ít ai hình dung rằng, sự phát triển của một phương tiện giao thông mới lại đang làm thay đổi tư duy vận hành của cả hệ thống điện. Sự xuất hiện ngày càng nhiều của xe điện không đơn thuần là xu hướng tiêu dùng hay câu chuyện của ngành công nghiệp ô tô. Đó là dấu hiệu của một cuộc chuyển dịch năng lượng đang diễn ra trên từng tuyến phố, từng khu dân cư và cả trong những bản quy hoạch lưới điện.

Phía sau mỗi trạm sạc được đưa vào vận hành là một hệ thống hạ tầng đang âm thầm thích ứng để đồng hành cùng một tương lai giao thông xanh. Khung cảnh ấy đang dần trở nên quen thuộc ở nhiều địa phương. Nhưng phía sau sự thuận tiện của người sử dụng là một câu chuyện khác, ít được nhắc đến hơn: sự phát triển của xe điện đang làm thay đổi cách ngành điện quy hoạch, đầu tư và vận hành hệ thống. Đó không chỉ là sự gia tăng của một nhóm khách hàng mới, mà là sự xuất hiện của một mô hình tiêu thụ năng lượng hoàn toàn khác, buộc hạ tầng điện phải chuyển mình để đồng hành cùng quá trình chuyển đổi xanh của đất nước. 

Ông Lê Nguyễn Hoàng, trạm sạc đường ¾, P. Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng cho biết “Chỉ sau hơn một năm hoạt động, lượng phương tiện sử dụng dịch vụ tăng đều qua từng tháng. Những ngày cuối tuần hay dịp lễ, nhiều khung giờ các cổng sạc đều được lấp đầy. Điều khiến đơn vị quan tâm nhất không phải là tốc độ tăng trưởng khách hàng, mà là bảo đảm nguồn điện luôn ổn định để người sử dụng có thể yên tâm trên mọi hành trình. Đối với người sử dụng xe điện, chỉ cần trạm sạc hoạt động liên tục là đủ. Nhưng để có được sự ổn định ấy, phía sau là cả một hệ thống kỹ thuật được chuẩn bị rất kỹ, từ nguồn điện, công suất trạm biến áp đến phương án vận hành. Khi mạng lưới sạc phát triển nhanh, yêu cầu đối với hạ tầng điện cũng thay đổi theo”. Nhận xét ấy phản ánh đúng thực tế đang diễn ra. Xe điện phát triển càng nhanh, ngành điện càng phải chuẩn bị sớm hơn cho những nhu cầu chưa từng xuất hiện trước đây.

Theo báo cáo sản xuất kinh doanh sáu tháng đầu năm 2026 của Công ty Điện lực Lâm Đồng, điện thương phẩm dành cho nhóm khách hàng là các trạm sạc xe điện tăng 133,14% so với cùng kỳ năm trước – mức tăng cao nhất trong tất cả các nhóm phụ tải. Con số này không chỉ phản ánh sự mở rộng của thị trường xe điện, mà còn là tín hiệu cho thấy cấu trúc tiêu thụ điện đang thay đổi.

Nếu như trước đây, phụ tải tăng chủ yếu gắn với quá trình công nghiệp hóa, mở rộng khu dân cư hay phát triển dịch vụ, thì nay giao thông đang trở thành một lĩnh vực tiêu thụ điện năng có tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Mỗi trạm sạc được đưa vào vận hành là thêm một điểm phụ tải mới; mỗi chiếc xe điện lăn bánh là thêm một nhu cầu năng lượng mà ngành điện phải dự báo và đáp ứng.

Ông Đinh Đoàn Quang Minh, Tổ trưởng Tổ Kỹ thuật, Điện lực Đà Lạt cho biết “Nếu trước đây hệ thống điện chủ yếu phục vụ những "khách hàng cố định" như nhà máy, hộ dân hay cơ sở kinh doanh, thì xe điện lại là những "khách hàng di động". Họ có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào và tạo nên những biến động phụ tải rất khác với quy luật truyền thống. Điều quan trọng không chỉ là bảo đảm đủ điện, mà phải dự báo được nơi nào sẽ phát sinh nhu cầu trong vài năm tới để đầu tư hạ tầng kịp thời. Nếu chờ đến khi lượng xe tăng mạnh mới nâng cấp lưới điện thì sẽ luôn đi sau nhu cầu của xã hội”.

Chính vì vậy, sự phát triển của xe điện đang làm thay đổi tư duy đầu tư của ngành điện. Quy hoạch lưới điện không còn chỉ dựa vào tốc độ đô thị hóa hay quy mô các khu công nghiệp, mà còn phải tính đến sự mở rộng của mạng lưới trạm sạc, xu hướng chuyển đổi phương tiện và chiến lược phát triển giao thông xanh.

Để đáp ứng yêu cầu ấy, chuyển đổi số trở thành một công cụ không thể thiếu. Hệ thống công tơ điện tử, đo xa, trung tâm điều khiển và phân tích dữ liệu phụ tải giúp ngành điện nhận diện nhanh những khu vực có nhu cầu tăng cao, từ đó chủ động xây dựng phương án đầu tư. Những biểu đồ phụ tải hôm nay không chỉ phản ánh nhịp sản xuất hay sinh hoạt của địa phương, mà còn cho thấy tốc độ dịch chuyển của nền kinh tế sang sử dụng năng lượng sạch.

Ông Nguyễn Văn Thọ, một người thường xuyên sử dụng ô tô điện để di chuyển giữa Đà Lạt - Phan Thiết chia sẻ rằng “Điều khiến anh thay đổi hoàn toàn cách nhìn về xe điện không nằm ở công nghệ của chiếc xe, mà ở sự phát triển của hạ tầng sạc. Trước đây tôi luôn tính toán rất kỹ quãng đường vì lo thiếu điểm sạc. Bây giờ, cảm giác ấy gần như không còn. Đi đến đâu cũng có thể tìm thấy trạm sạc hoạt động ổn định. Điều đó cho thấy hạ tầng điện đang phát triển nhanh hơn nhiều người nghĩ”.

Có thể vài năm nữa, hình ảnh trạm sạc sẽ trở nên quen thuộc như cây xăng hôm nay. Khi ấy, người ta sẽ chỉ nhìn thấy những chiếc xe lặng lẽ nạp điện trước mỗi hành trình. Nhưng ít ai nhớ rằng, để tạo nên sự bình thường ấy là một quá trình chuẩn bị âm thầm của ngành điện, từ những bản quy hoạch lưới điện được điều chỉnh sớm, những trạm biến áp được nâng công suất, đến những hệ thống điều khiển và dữ liệu vận hành ngày càng thông minh.

Mỗi cột sạc được dựng lên không chỉ tiếp năng lượng cho một chiếc xe, mà còn là dấu mốc của một giai đoạn phát triển mới, khi điện năng không còn đơn thuần phục vụ sản xuất và sinh hoạt mà đang trở thành nền tảng của giao thông xanh, của đô thị thông minh và của mục tiêu phát thải ròng bằng "0". Trong hành trình ấy, ngành điện không đứng phía sau sự thay đổi. Ngành điện đang là một trong những lực lượng kiến tạo, lặng lẽ mở đường cho một tương lai mà mỗi kWh không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn góp phần định hình cách con người di chuyển và phát triển bền vững./.