Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đưa ra 6 nhóm giải pháp điều hành, từ bám sát diễn biến phụ tải, thủy văn, chuẩn bị nhiên liệu, đến thúc đẩy lưu trữ năng lượng, điều chỉnh phụ tải và đẩy mạnh tiết kiệm điện, nhằm giữ ổn định cung ứng điện cho sản xuất và đời sống.

Nhu cầu điện năm 2026 tăng theo 3 kịch bản, cao điểm mùa khô có thể lên tới 14,1%

Tại Tọa đàm: "Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030" do Báo Công Thương phối hợp cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) tổ chức, ông Trịnh Quốc Vũ - Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, để các đơn vị chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, bảo đảm cung ứng điện cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân trong năm 2026, ngay từ cuối năm 2025, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 3477/QĐ-BCT phê duyệt Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026.

Theo đó, trên cơ sở mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên, đồng thời căn cứ thực tế tăng trưởng nhu cầu phụ tải điện năm 2025 cùng việc dự báo, đánh giá các yếu tố đầu vào như nhu cầu phụ tải, tình hình thủy văn, khả năng cung cấp nhiên liệu, tiến độ nguồn điện và lưới điện cho năm 2026, Bộ Công Thương đã phê duyệt 3 phương án tăng trưởng phụ tải điện.

Cụ thể, phương án cơ sở dự kiến phụ tải điện tăng 8,5%. Phương án điều hành dự kiến mức tăng 11,7%. Trong khi đó, phương án dự phòng điều hành cho các tháng cao điểm mùa khô được tính ở mức 14,1%.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, nhu cầu điện toàn hệ thống ước tăng khoảng 7 - 7,5%. Cập nhật của NSMO tại Phương thức vận hành hệ thống điện tháng 4 được lập vào cuối tháng 3, cho thấy tổng nhu cầu điện toàn hệ thống trong cả năm 2026 hiện được ước tăng khoảng 8%, tức bám khá sát kịch bản cơ sở 8,5% đã được phê duyệt tại Quyết định số 3477/QĐ-BCT.

Mức tăng trưởng này, theo đánh giá của cơ quan quản lý, không phải quá cao so với phương án cơ sở. Tuy nhiên, khó khăn của hệ thống điện không chỉ nằm ở mức tăng điện năng tiêu thụ bình quân mà còn ở việc công suất cực đại của phụ tải tăng cao, đặc biệt trong những ngày nắng nóng gay gắt như thời gian đầu tháng 4 vừa qua.

Bộ Công Thương cho biết đã có sự chuẩn bị từ trước cho mùa khô năm 2026 với phương án cao nhất lên tới 14,1%. Dù vậy, cùng với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp từ phía cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị điện lực, vẫn rất cần sự chung tay của người dân trong việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

"Nếu người dân đồng lòng, tích cực tham gia, việc cung ứng điện phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống dân sinh trong năm 2026 cũng như giai đoạn cao điểm sắp tới về cơ bản vẫn sẽ được bảo đảm", ông Trịnh Quốc Vũ nhấn mạnh.

Không chỉ đối mặt với áp lực phụ tải, hệ thống điện quốc gia trong 4 tháng đầu năm 2026 còn chịu tác động đáng kể từ nhiều yếu tố bất lợi. Theo lãnh đạo Cục Điện lực, trước hết là diễn biến phức tạp của tình hình địa chính trị thế giới, trong đó có căng thẳng tại khu vực Trung Đông, khiến giá nhiên liệu cho sản xuất điện gia tăng. Cùng với đó, thời tiết có xu hướng cực đoan hơn, tần suất xuất hiện các đợt nắng nóng gay gắt tại nhiều địa phương tăng lên, kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh.

Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm cân đối cung - cầu năng lượng, nhất là bảo đảm cung ứng điện ổn định, an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, trở thành nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng và cấp bách. Phó Cục trưởng Cục Điện lực đánh giá, các yếu tố bất lợi hiện nay đều mang tính toàn cầu, diễn biến nhanh và khó dự báo. Vì vậy, thách thức không chỉ nằm ở cân đối cung - cầu điện trong ngắn hạn mà còn ở bài toán dài hạn, vừa phải bảo đảm điện cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, vừa phải đáp ứng các cam kết chuyển dịch năng lượng.

Đối với riêng năm 2026, đặc biệt là giai đoạn cao điểm mùa khô, Cục Điện lực nhìn nhận có một số thách thức lớn.

Thứ nhất, công suất khả dụng của các nguồn thủy điện suy giảm vào cuối mùa khô khi mực nước các hồ xuống thấp. Không chỉ phục vụ phát điện, các hồ thủy điện còn phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ khác như cấp nước cho hạ du, chống hạn và chuẩn bị điều tiết lũ, làm giảm đáng kể độ linh hoạt trong vận hành.

Thứ hai, các nhà máy nhiệt điện phải vận hành liên tục trong thời gian dài dưới điều kiện nắng nóng, dẫn tới nguy cơ sự cố, suy giảm công suất. Đồng thời, những yêu cầu ngày càng cao về chỉ số môi trường cũng tạo thêm sức ép trong quá trình vận hành các nhà máy nhiệt điện.

Thứ ba, nguồn cung nhiên liệu cho nhiệt điện than và nhiệt điện khí cũng gặp nhiều khó khăn. Lượng khí tự nhiên nội địa cấp cho phát điện từ các mỏ hiện hữu đang trong giai đoạn suy giảm. Dù các đơn vị điện lực và đơn vị cung cấp khí đã tích cực tìm kiếm nguồn LNG bổ sung, nhưng các xung đột gần đây tại Trung Đông tiếp tục khiến nguồn cung khí thiếu ổn định, giá cả leo thang, tạo ra thách thức không nhỏ.

Những vấn đề này vốn đã hiện hữu từ các năm trước, nhưng theo cơ quan quản lý, trong năm nay mức độ nghiêm trọng gia tăng khi thời tiết chuyển từ pha La Nina sang El Nino, đồng thời xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài. Thời tiết bước vào pha nóng không chỉ làm nặng thêm khó khăn phía cung mà còn đẩy áp lực lên phía cầu.

Các chuyên gia đánh giá năm 2026 có khả năng xuất hiện nền nhiệt trung bình cao và các đợt nắng nóng diện rộng kéo dài, đặc biệt tại miền Bắc và miền Trung. Điều này không chỉ khiến nhu cầu phụ tải điện tăng đột biến, nhất là vào các giờ cao điểm trưa và chiều, mà còn làm đỉnh phụ tải có xu hướng kéo dài từ chiều sang đêm. Những diễn biến đó gây sức ép rất lớn lên công tác lập kế hoạch vận hành và điều độ hệ thống điện, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt công suất trong những thời kỳ cao điểm nếu không có các phương án ứng phó kịp thời và linh hoạt.

6 nhóm giải pháp bảo đảm cung ứng điện năm 2026

Trước các thách thức nói trên, đại diện Cục Điện lực cho biết đang chỉ đạo các đơn vị liên quan tập trung triển khai nghiêm túc, quyết liệt và hiệu quả nhiều nhóm giải pháp để bảo đảm cung cấp điện trong năm 2026.

Một là, theo dõi chặt chẽ và bám sát diễn biến nhu cầu phụ tải, tình hình thời tiết, nhiệt độ và thủy văn, từ đó cập nhật kịp thời Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia theo hướng hợp lý, đáp ứng nhu cầu phụ tải có thể tăng cao đột biến.

Hai là, khai thác hợp lý các nguồn thủy điện lớn. Hiện phần lớn các hồ thủy điện lớn, nhất là tại miền Bắc, đang duy trì được mực nước ở mức cao để sẵn sàng cho đợt cao điểm mùa khô sắp tới. Đáng chú ý, ngày 17/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Báo cáo số 3725/BC-BNNMT kiến nghị Thủ tướng Chính phủ đồng ý chủ trương và giao Bộ này chủ trì cho phép vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện.

Ba là, chuẩn bị đầy đủ nhiên liệu gồm than, dầu và khí cho phát điện, đồng thời có phương án dự phòng để bảo đảm các tổ máy luôn sẵn sàng nhiên liệu đầu vào khi được huy động, đáp ứng kịp thời các tình huống phụ tải tăng cao.

Bốn là, triển khai đầu tư, lắp đặt và sớm đưa vào vận hành hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) trên lưới điện phân phối, qua đó góp phần nâng cao khả năng cung ứng điện trong năm 2026.

Năm là, đẩy mạnh các chương trình điều chỉnh phụ tải điện phi thương mại và dịch chuyển phụ tải, đồng thời điều chỉnh khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường. Trong đó, giờ cao điểm được xác định từ 17h30 đến 22h30, tương đương 5 giờ/ngày, áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy.

Sáu là, tăng cường tuyên truyền, triển khai các chương trình quản lý nhu cầu điện, điều chỉnh phụ tải, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, đặc biệt trong các thời điểm cao điểm.

Liên quan đến vai trò của Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, ông Trịnh Quốc Vũ cho rằng đây là một văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác điều hành hệ thống điện trong bối cảnh mùa khô năm 2026 tiếp tục được dự báo nhiều khó khăn.

Theo ông, trước hết, Chỉ thị 10 đã tạo cơ sở để triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm điện trên phạm vi toàn quốc, qua đó trực tiếp làm giảm nhu cầu phụ tải, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm nắng nóng. Việc đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải cũng giúp ngành điện có thêm “dư địa vận hành”, giảm áp lực huy động nguồn trong bối cảnh thủy điện suy giảm vào cuối mùa khô, còn một số nguồn nhiệt điện suy giảm do sự cố hoặc chịu tác động từ yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đồng thời, Chỉ thị 10 tạo nền tảng để các đơn vị trong ngành điện đẩy mạnh các chương trình điều chỉnh phụ tải (DR), qua đó góp phần san bằng biểu đồ phụ tải, hạn chế nguy cơ quá tải cục bộ và giảm rủi ro phải điều hòa, tiết giảm điện.

Một điểm đáng chú ý khác là Chỉ thị này khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà và huy động nguồn điện tại chỗ, nhờ đó có thể bổ sung kịp thời công suất cho hệ thống ngay từ phía cầu, đặc biệt trong các giờ cao điểm ban ngày.

Theo đánh giá của Cục Điện lực, việc huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và khách hàng sử dụng điện đã góp phần chuyển từ mô hình điều hành đơn ngành sang điều hành liên ngành, qua đó nâng cao hiệu quả tổng thể. Nhờ vậy, công tác điều hành cung ứng điện mùa khô năm 2026 không còn chỉ dựa vào khả năng cung cấp của phía nguồn, mà còn dựa vào khả năng quản lý và điều tiết nhu cầu điện.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ mô hình điều hành chủ yếu dựa vào nguồn cung sang mô hình kết hợp chặt chẽ giữa quản lý phía cầu và phát triển nguồn điện phân tán. Cách tiếp cận này giúp tăng tính linh hoạt của hệ thống điện trước các biến động cung - cầu, đồng thời góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện trong trung và dài hạn thông qua việc hạ phụ tải đỉnh và tăng tỷ lệ tự cung cấp điện tại chỗ.

"Có thể khẳng định, Chỉ thị 10/CT-TTg không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn trong ứng phó nguy cơ thiếu điện trong các tháng cao điểm mùa khô sắp tới, mà còn đặt nền tảng cho quá trình chuyển dịch hệ thống điện theo hướng bền vững, hiện đại và hiệu quả hơn", ông Vũ nói.

Cùng với đó, đại diện ngành điện bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự chung tay của người dân trong việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Một số khuyến nghị cụ thể được đưa ra như duy trì nhiệt độ điều hòa từ 26 độ C trở lên, hạn chế sử dụng các thiết bị điện không cần thiết, đồng thời chuyển đổi sang các thiết bị có hiệu suất sử dụng điện cao hơn. Những hành động này không chỉ góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện mà còn thể hiện sự chia sẻ, đồng hành với những khó khăn mà ngành điện Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay.

"Trên cơ sở thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp và sự chung tay góp sức của người dân, tôi tin tưởng rằng việc cung ứng điện phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân trong năm 2026 cũng như giai đoạn cao điểm sắp tới vẫn được duy trì ổn định, không bị gián đoạn", Phó Cục trưởng Cục Điện lực nhấn mạnh./.