Đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng đang từng bước chuyển mình với khát vọng trở thành “đảo xanh phát triển bền vững”. Nhưng phía sau sự phát triển của du lịch, dịch vụ và kinh tế biển là áp lực rất lớn đối với hệ thống điện vận hành độc lập giữa trùng khơi. Trong bối cảnh ấy, tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà không còn là giải pháp tình thế, mà đang trở thành hướng đi chiến lược để bảo đảm an ninh năng lượng, giảm áp lực cho nguồn diesel và tạo nền tảng phát triển bền vững cho đặc khu.

Đảm bảo nguồn điện cho Đặc khu

Những năm gần đây, Phú Quý đang chứng kiến tốc độ phát triển khá nhanh của du lịch, dịch vụ và đời sống dân sinh. Hàng loạt cơ sở lưu trú, nhà hàng, dịch vụ du lịch được đầu tư mở rộng. Các hoạt động chế biến, bảo quản hải sản cũng ngày càng phát triển. Đi cùng với đó là nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh theo từng năm. Tuy nhiên, khác với đất liền, hệ thống điện tại Phú Quý hiện vẫn vận hành độc lập, chưa kết nối với lưới điện quốc gia. Điều này đồng nghĩa toàn bộ công tác đảm bảo điện cho đảo đều phụ thuộc vào các nguồn phát tại chỗ gồm diesel, điện gió và điện mặt trời.

Ông Phạm Ngọc Thanh, Trưởng Điện lực Phú Quý cho biết “Áp lực lớn nhất hiện nay là phải duy trì cung cấp điện liên tục, ổn định trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và phụ tải tăng trưởng nhanh. Đối với Phú Quý, tiết kiệm điện không đơn thuần là giảm chi phí sinh hoạt mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện độc lập trên đảo. Mỗi kWh điện tiết kiệm được sẽ giúp giảm tiêu hao nhiên liệu diesel, giảm áp lực vận hành máy phát và nâng cao độ ổn định cung cấp điện cho toàn khu vực”.

Việc duy trì nguồn phát diesel hiện nay đang tạo áp lực rất lớn về chi phí và vận hành. Không chỉ vậy, đặc thù địa lý biệt lập khiến công tác vận chuyển nhiên liệu, vật tư, thiết bị sửa chữa từ đất liền ra đảo luôn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn khi thời tiết xấu, biển động hoặc có áp thấp nhiệt đới. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và phát triển năng lượng tái tạo được xem là “bài toán kép” vừa giảm áp lực cho ngành điện, vừa tạo động lực phát triển bền vững cho địa phương.

Khi mỗi mái nhà trở thành một “nguồn điện xanh”

Trên những mái nhà phủ đầy nắng gió biển khơi, các tấm pin năng lượng mặt trời đang dần trở thành hình ảnh quen thuộc tại Phú Quý. Gia đình bà Nguyễn Thị Điệp, thôn Mỹ Khê, đặc khu Phú Quý là một trong những hộ dân tiên phong lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà trên đảo. Trước đây, chi phí điện luôn là nỗi lo lớn khi gia đình sử dụng nhiều thiết bị phục vụ sinh hoạt và bảo quản hải sản. Bà Điệp cho biết “Từ khi lắp điện mặt trời, tiền điện giảm đáng kể. Quan trọng hơn là mình thấy yên tâm vì vừa tiết kiệm cho gia đình vừa góp phần chia sẻ khó khăn với ngành điện trên đảo. Điện mặt trời không sử dụng hết còn được bán lại 100% cho ngành điện nên gia đình cũng tính sẽ đầu tư thêm để vừa chủ động nguồn điện vừa tăng thêm thu nhập”.

Không riêng các hộ dân, nhiều doanh nghiệp tại Phú Quý cũng đang chủ động chuyển đổi sang mô hình sử dụng năng lượng sạch. Tại Công ty TNHH Kim Hoa, doanh nghiệp chuyên sản xuất nước đá và kinh doanh hải sản tươi sống, ông Nguyễn Phước Kim, Giám đốc Công ty TNHH Kim Hoa cho biết “Đặc thù ngành nghề của doanh nghiệp cần lượng điện lớn cho hệ thống làm lạnh, sản xuất đá và bảo quản thủy sản. Chi phí điện trước đây là áp lực rất lớn. Sau khi đầu tư điện mặt trời mái nhà, doanh nghiệp giảm đáng kể lượng điện mua vào ban ngày. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn phù hợp với xu hướng sản xuất xanh và phát triển bền vững”, ông Kim chia sẻ. 

Tương tự, gia đình ông Đỗ Văn Vương, thôn Quý Thạnh, cũng ghi nhận hiệu quả rõ rệt sau khi đầu tư hệ thống điện mặt trời. Theo ông Vương “Điều thay đổi lớn nhất không chỉ là hóa đơn điện giảm mà còn là nhận thức sử dụng điện trong gia đình. Khi trực tiếp tạo ra điện để sử dụng, mình cũng ý thức tiết kiệm hơn. Các thiết bị không cần thiết đều được tắt, sử dụng điện hợp lý hơn trước rất nhiều.”

Theo Điện lực Phú Quý, điện mặt trời hiện đóng vai trò là nguồn năng lượng bổ trợ quan trọng cho hệ thống điện trên đảo. Vào các khung giờ nắng cao điểm, nguồn điện này giúp giảm đáng kể công suất huy động từ các tổ máy diesel, qua đó giảm tiêu hao nhiên liệu, tiết giảm chi phí sản xuất điện và giảm phát thải môi trường. Đặc biệt, mô hình điện mặt trời mái nhà phát điện và sử dụng ngay tại chỗ còn giúp giảm tải cho lưới điện phân phối, giảm tổn thất điện năng và nâng cao chất lượng điện áp.

Theo ông Nguyễn Văn Linh, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quý “Điện không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà chính là “mạch máu” của nền kinh tế đảo. Muốn phát triển du lịch, dịch vụ, kinh tế biển thì điều kiện tiên quyết là phải có nguồn điện ổn định, an toàn và liên tục. Điện ổn định chính là nền tảng để doanh nghiệp và người dân yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất”.

Hiện nay, UBND đặc khu Phú Quý đang phối hợp cùng ngành điện đẩy mạnh tuyên truyền sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả đồng thời khuyến khích người dân, doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà theo hướng tự sản tự tiêu, phù hợp với quy hoạch và khả năng vận hành của hệ thống điện.

Định hướng này không chỉ giúp nâng cao khả năng tự chủ năng lượng tại chỗ mà còn phù hợp với mục tiêu xây dựng Phú Quý trở thành “đảo xanh – phát triển bền vững”. Thực tế cho thấy, hành trình chuyển dịch năng lượng tại Phú Quý hôm nay không bắt đầu từ những dự án quy mô lớn, mà được hình thành từ chính sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng từ việc tắt bớt một bóng đèn không cần thiết, sử dụng thiết bị tiết kiệm điện đến chủ động đầu tư điện mặt trời mái nhà. Giữa biển khơi đầy nắng gió, mỗi mái nhà phủ pin mặt trời không chỉ tạo ra nguồn điện sạch mà còn thắp lên kỳ vọng về một tương lai phát triển bền vững hơn cho đảo xa./.